סוד הכתב-יד נחשף: מה תיקן הרבי ב'מאמר המהפכני' על עבודת התפילה בדורנו?

בהמשך למוסף הייחודי של מגזין 'לחלוחית חסידית', שהגיש את הנחת המאמר המלא והמהפכני על 'עבודת התפילה' בדורנו בעיצוב ועריכה מונגשת לכל נפש, אנו גאים להגיש לכם חשיפה בלעדית בפרסום ראשון: תצלום הכתב-יד המקורי והנדיר בכתב ידו של הרבי, לצד פענוח מדויק של התיקונים וההגהות הדרמטיות על מאמר דיבור המתחיל 'מים רבים' תשכ"ה (שנאמר בשבת פרשת 'נח' והפך מאוחר יותר לשיחה המוגהת הידועה ב'ליקוטי שיחות' חלק ה') • מה הוסיף הרבי בשולי הגיליון? איזה דיוק משנה-תפיסה הכניס הרבי בגוף הטקסט על עבודת התפילה והתמודדות עם הניסיונות של הדור? וכיצד נראית עבודת הקודש מאחורי הקלעים של הגהת השיחות? • בפנים: הצצה נדירה עם תצלום הגהות הרבי ופענוחם • לכתבה המלאה

☚ חובת הצצה: המאמר המהפכני של הרבי על 'עבודת התפילה' במוסף החדש • להורדה

הקדמה: עוצמתו של 'מאמר התפילה' והחשיפה הבלעדית מכתב היד

המאמר דיבור המתחיל 'מים רבים' תשכ"ה (שנאמר בשבת פרשת נח על ידי הרבי, והוגה מאוחר יותר כשיחה מוגהת בספר 'ליקוטי שיחות' חלק ה', עמוד 288 ואילך) נחשב לאחד מהמאמרים המהפכניים של תורת חסידות חב"ד בדור השביעי בנושא 'עבודת התפילה'.

במרכז המאמר מעמיד הרבי יסוד נפשי ורוחני אדיר: הטרדות, הבלבולים וקשיי הפרנסה ('מים רבים') אינם מחסום המונע מן האדם להתפלל באריכות ההתבוננות, אלא אדרבה – הם המנוף המשמש להצתת הלהבה והעוצמה הפנימית בנפש. הרבי שובר את הסטיגמה הרווחת ומבהיר כי עבודת התפילה באריכות ובכוונה אינה שמורה אך ורק ל'יושבי אוהלים' המופשטים מענייני העולם, אלא מהווה חובה, זכות והכרח קיומי גם ל'בעלי עסקים' השקועים בהבלי הזמן – ואף למי שלימוד החסידות שלו אינו בעיון עמוק אלא בדרך פשט וגרסא בלבד.

כעת, אנו נרגשים להגיש לראשונה את תצלום הכתב-יד המקורי מתוך גוף הגהותיו הנדירות של הרבי, לצד פענוח מדויק שורה-אחר-שורה. בתיקונים ובתוספות בשולי הגיליון ניתן לראות כיצד הרבי מדייק בלשון קודשו את חובת האריכות בזמן התפילה ('ערך שעה ומחצה לפחות'), מוחק ומנסח מחדש את המבנה הרעיוני, ומבהיר בתוקף כי מניעת אריכות התפילה אינה אלא 'אמתלא' מול דברי רבינו הזקן.

צפו במסמכים ההיסטוריים באיכות בלעדית באתר 'חב"ד לייב' >>

פענוח כתב היד קודש >>

סעיף י"ב.

.. אז מים רבים גייט עס אויף די טרדות הפרנסה וואס זיי האבן לכאורה געקענט מכבה זיין ח"ו את האהבה, און אויף דעם זאגט ער "לא יוכלו לכבות את האהבה", אז זיי קענען ניט אפגעולעשן ח"ו די אהבה פון אידן צום אויבערשטן און פון אויבערשטן צו אידן..

ווערט דער הילוך המים בתוקף יותר, ביז אז די סתימה אליין גייט אויכעט מיט מיט די מים. ומוסיפה בתוקף הליכת המים.

וואס זיי מיינען אז זיי קענען ניט טאן אין עבודת התפלה אזוי ווי יושבי אוהלים, איז דער אמת ניט אזוי, ואדרבה: – ווייל יתרון האור איז מתוך החושך דוקא.

סעיף י"ג.

.. און אזוי ווי דאס איז בנוגע יאכל בשבת כפשוטו, אזוי איז אויך בנוגע תפלה דשבת..

פענוח כתב היד קודש >>

.. בחסידות (דרמ"צ מצות אכילת ק"ק)..

נאר בימי החול, וויבאלד אז אין להם פנאי כייכ, איז די עבודה ניט באריכות בזמן כייכ און דער עיקר איז די כוונה, טוב מעט בכוונה. אבער [ויי"ל אשר א ביסל אריכות (אויך בזמן) דארף זיין אויך בימי החול..

דער גאנצער טעות קען זיין נאר בא בעלי עסקים. וואס זיי קענען א טעות האבן און איינריידן זיך, אז זיי קענען ניט "להתפלל כייכ כמו היושבי אוהלים", אבער בא יושבי אוהלים, איז אויך אפילו בא זיי גופא, וואס אדם קרוב אצל עצמו, קען גאר אזא טעות ניט זיין.

במילא, איז אויב ס'איז פאראן יושבי אוהלים וואס זיי זיינען ניט מאריך בתפלה, דארפן זיי ווייסן מען פון דעם תו"א, אז ס'איז גאר ניטא קיין נתינת מקום אויף אזא טעות אז זיי דארפן ניט מאריך זיין. און דאס וואס אנדערע מיינען, אז וויבאלד ער פירט זיך אזוי שוין א משך זמן (וואס ער איז ניט מאריך בתפלה) און מען איז אים ניט מוחה, איז א ראי' אז מען איז מסכים מיט זיין הנהגה – דארף ער ווייסן, אז [תיקן הסדר:] האט מען דאס שוין לאנג באווארנט, דער אלטער רבי האט שוין באווארנט אין תו"א אז ס'איז גאר ניטא קיין נתינת מקום לטעות אויף דעם. בזה.

ס'איז אן ענין וואס איז צווישן זיי מיטן אלטן רבי'ן. און אויב ער האט טעענים להנהגתו – זאל ער זיך אויסיטענה'ן מיטן אלטן רבי'ן, צי זיינע טעמים איז טאקע א תירוץ אדער ס'איז ניט מער ווי אן אמתלא. נאר [און אויב ס'איז אזא וואס קען זיך אויסיטענה'ן כו', איז צוליב וואס זאל ער זיך היטכן אויסנוצן דאס אויף גיין אויסטעהנן פון עבודת התפלה, זאל ער בעסער אויסנוצן אויף תוספות לימוד והבנה בחסידות כו'].

און דאס איז אן ענין וואס עס דארף זיין טאקע אריכות בזמן . .

..והראי', אז דער אלטער רבי זאגט אין אגה"ק אז מען זאל מאריך זיין "ערך שעה ומחצה לפחות"_., ואז אויב מען וואלט עס קענען אפטאן במיעוט זמן, וואלט דאך דער אלטער רבי ניט געמאנט קיין בפרט מיט אזא תוקף דוקא אריכות זמן.

נוסף על עצם הענין, איז מצד כהנ"ל דעשאס וואס א יושב אוהל איז ניט מאריך בתפלה, פועלט עס אויך אויף אנדערע..

אמאל פלעגט מען זאגן, אז ס'איז בעסער אפילו צו שלאפן אונטערן טלית

פענוח כתב היד קודש >>

איידער דאוונען שנעל. וויילע בעשת ער שלאפט אונטערן טלית, איז דער צווייטער ווייס דאך ניט וואס ער טוט, דער צווייטער קען מיינען אז ער איז זיך מתבונן בהתבוננות עמוקה, בשעת אבער ער דאוונט שנעל, קען אויך א צווייטער אפלערנען זיך פון אים.

סעיף י"ד

בשעת ער רעדט אין תויי"א הנ"ל וועגן דעם טעות פון די בעלי עסקים וואס זיי מיינען אז זיי קענען ניט להתפלל כייכ כמו היושבי אוהלים, זאגט ער ניט דעם לשון . .

. . ואעפ"י אז דאס האט דאך ניט געשריבן דער אלטער רבי אליין, ס'איז מער ניט ווי א רשימה של פון די מניחים, פון דעם אבער וואס דער צ"צ האט אויסגעקליבן די הנחות און געדרוקט זיי אין תויי"א ולקויי'ת, איז דאך א ראיי', אז ס'איז מדויק. ובפרט אז (כאגה"ק דהצ"צ בהקדמת המול לדרמ"צ) "הרבה מהן שם רבינו ז"ל בעצמו עין עיונו עליהם והגיהם"

ויש לדייק איז ניט פארשטאנדיק, וואס [תיקון הסדר:] ער זאגט דא עפעס יושבי אוהלים לשון רבים? ובפרט ע"פ חסידות: מילא וואס ער זאגט בעלי עסקים לשון רבים איז מובן, וויילע עסקים זיינען דאך עסקים פון וועלט, רשות הרבים טורי דפרודא. אבער אוהלים מיינט דאך די אוהלים פון תורה, תורה אחת, וואס ס'איז אן ענין של אחדות, איז פארוואס [תיקון הסדר:] ער זאגט אוהלים לשון רבים?

נאר דארף מען דאך זאגן, אז דאס איז ע"פ ווי עס שטייט ל' הכתוב אוהלים בא יעקבין, ויעקב איש תם יושב אוהלים,. וואס דאס דארטן שטייט אוהלים לשון רבים איז דאך כמאמר פי' רז"ל אהלו של שם ואהלו של עבר, וואס דאס גייט אויף תורה שבכתב און תורה שבעל פה. ווי דער צ"צ איז מבאר באריכות אין א מאמר אין אוהיי"ת, אז אהלו של שם מיינט תורה שבכתב, וויילע כל התורה שמותיו של הקב"ה, און אהלו של עבר מיינט תושבעיי"פ, עובר עלינו, המשכה וגילוי תושב"כ.

..איז אויך בא זיי איז מלכתחילה ניטא קיין נתינת מקום לטעות..

וואס דערפאר איז דאך אפילו א ע"ה וואס לא ידע מאי קאמר איז ער מברך ברכת התורה, בעליתו לתקריאה בתושב"כ

פענוח כתב היד קודש >>

..און תושבע"פ איז עיקרה הבנה והשגה, און ס'איז ניט נוגע אויף אזוי פיל די אותיות. אדרבה, דער סימן אז ער האט גוט פארשטאנען איז דוקא – בשעת ער רעדט איבער דעם ענין אין זיינע אייגענע אותיות. עס איז מער ניט וואס ער דארף היטן די אותיות פון תושבע"פ, מצד דעם חיוב וואס ובכלל – חייב אדם לומר בלשון רבו;. און דאס איז מצד דעם וויילער אין לשון הרב זיינען פאראן נאך כמה וכמה ענינים וועלכע ער האט נאך ניט משיג געווען, און אויב ער וועט זאגן וויסן דעם ענין נאר אין זיין סגנון, וועט דאס ניט נכלל ווערן אבער א סימן אז א טייל פון די ענינים עכ"פ האט ער יע משיג געווען – איז דוקא פון דעם וואס ער רעדט אין זיינע אייגענע אותיות דוקא.

און דאס איז די הוראה פון דעם לשון אין תו"א "יושבי אוהלים" לשון רבים :

..בשעת אבער אז זיין גאנצער לימוד החסידות איז מכמה סיבות נאר אין אן אופן פון למיגרס, וויילער קיין טיפע הבנה האט ער ניט, און קיין סאך חסידות האט ער אויכ ניט געלערנט..

בעיוון ובהעמקה כו'. וג"ז היושב באוהל דתושבע"פ – שיש לו הבנה עמוקה בתורה – מוכרח לעבודת התפלה, וכמחז"ל כל האומר אין לי אלא תורה כו' כ"א נפלה ג"כ (קונ' עה"ח פיי"ב)

סעיף ט"ו

..איז ניט נאר וואס עס גייען אראפ אלע טרדות המבלבליות, די מים רבים..

נאר סוכ"ס בריינגען זיי צום "אם יתן איש את כל הון ביתו באהבה – אהבת בכל מאדך – בוז יבוז', כמבואר הענין בתוא", ביז אז דאס בריינגט צום "אחות לנו קטנה", וואס דאס איז די אהבה התאחדות פון "אחותי", וואס אין אהבה גופא איז דאס א מדרגה נעלית ביותר, ווארום אפילו אין נאך דיער אהבה פון בכל מאדך איז פאראן כמה מדרגות, איז נוסף לזה וואס דורך די מים רבים קומט מען צו דער אהבה פון בכל מאדך כנ"ל איז נאך מערער אז [כנראה תחילה מחק גם תיבת "איז"] אין בכל מאדך גופא [תיקון הסדר :] מען קומט צו דיער אהבה דרגא פון אחותי,

ביז מען קומט (כלשיום הכתוב) "ביום שידובר בה", שידובר ממילא פון זיך אליין..